Artikel

Colum van Peet Theeuwen: Een vergeten opstand

Nijmegen, oktober 1585: een vergeten opstand ontdekt

Vanaf het moment dat in 1566 de Beeldenstorm losbarstte, ontwikkelde zich de Nederlandse Opstand tegen Spanje; die de Nederlanden van 1567 tot in 1648 in zijn greep hield. Een Opstand tegen de landsheer van de Nederlanden, de Spaanse koning Filips II en zijn opvolgers, die de rechten van de Nederlandse edelen en steden schonden en de opkomst van de calvinistische, protestantse godsdienst tevergeefs in de kiem probeerden te smoren. In deze circa tachtig jaren van politieke en religieuze strijd en verwarring ontstond de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden, de onafhankelijke Noord-Nederlandse staat die de basis vormde voor ons huidige Nederland.

Adolf graaf van Nieuwenaar

Een groot deel van Gelderland maakte vanaf 1578 een krachtige protestantisering door. In Nijmegen bleven de calvinisten een minderheid, hoewel ze een overheersende invloed kregen. Op 6 maart 1585 pleegde de katholieke meerderheid van de Nijmeegse bevolking een staatsgreep of liever 'stadsgreep', joeg de predikanten en het garnizoen van de calvinistische Gelderse Staten de stad uit, zette de stadsregering af en benoemde een nieuw, katholiek stadsbestuur.

In oktober 1585 deed de protestantse Gelderse stadhouder Adolf graaf van Nieuwenaar een poging Nijmegen te heroveren, via de aanleg van Fort Knodsenburg en door middel van een list: een protestantse Nijmegenaar, Jan Haritz, die een toren in de stadsmuur bewoonde, zou door een gat in de muur van zijn woonkamer Staatse soldaten binnensmokkelen voor een protestantse tegenopstand. In de Pop-up tentoonstelling tijdens 024geschiedenis kunt u zien hoe deze geplande opstand op dramatische wijze mislukte.

Het complot van deze tegenopstand is in de Nijmeegse geschiedschrijving tot nog toe geheel onbekend. Het is recentelijk ontdekt door de Werkgroep HistorieRijkNijmegen en de Stichting Fenix, twee werkverbanden die zich inzetten voor fundamenteel onderzoek en betere financiering en werkgelegenheid voor professionele wetenschappelijk onderzoekers.
Dit mooie resultaat toont het belang aan van goed bronnenonderzoek, zeg maar het aloude, gespecialiseerde monnikenwerk.

Deze ontdekking is bovendien een spin-off van twee belangrijke maar kaal bezuinigde, grootschalige Gelderse onderzoeksprojecten, uniek in Nederland, die door de medewerkers van Fenix en HistorieRijkNijmegen inmiddels al jarenlang via bijstandsuitkeringen (!) en andere financiële lapmiddelen draaiende worden gehouden. De Gemeente Nijmegen, de Provincie Gelderland en de Radboud Universiteit zouden eindelijk eens met de beide werkverbanden om de tafel moeten gaan zitten, om met gezamenlijke financiële bijdragen van alle betrokkenen deze unieke projecten te behouden: jazeker, een gezamenlijke opstand tegen 35 jaar landelijke bezuinigingen op Letterenstudies en fundamenteel onderzoek!

Tekst: Peet Theeuwen, medewerker HistorieRijkNijmegen / voorzitter Stichting Fenix

Alle rechten voorbehouden